Strategie en analyse

Hefboomanalyse voor prioritering

Identificeer waar kleine veranderingen grote systeemeffecten kunnen creëren. Nuttig voor systeemdenken, duurzaamheid, organisatorische transformatie en beleidsontwerp. De criteria kunnen worden gewijzigd, aangevuld en gewogen.

Beginnen

01Wat het is
02Voorbeeldresultaat
03Wanneer je het gebruikt
04Zo pak je het aan

Wat het framework is

Hefboompunten zijn plekken in een systeem waar een kleine verandering het gedrag van het hele systeem kan verschuiven. Donella Meadows beschreef ze in 1999 in haar essay ‘Leverage Points: Places to Intervene in a System’. Het sjabloon vergelijkt mogelijke hefboompunten op vijf criteria: Systemische impact, Haalbaarheid, Politiek draagvlak, Tijd tot effect en Aanpassingsvermogen. De criteria kun je wijzigen, aanvullen en wegen.

Zo ziet het resultaat eruit

VOORBEELD

Waar grijpen we als eerste in?

Hoogst gerangschikt

De standaardoptie wijzigen

Systemische impact 92%

Haalbaarheid 63%

Politiek draagvlak 38%

Tijd tot effect 75%

Aanpassingsvermogen 50%

63%

Positie	Items	Systemische impact 20%	Haalbaarheid 20%	Politiek draagvlak 20%	Tijd tot effect 20%	Aanpassingsvermogen 20%	Punten (ongewogen)	Winstpercentage (gewogen)
01	De standaardoptie wijzigen	92% 22 overwinningen · 2 verliezen	63% 15 overwinningen · 9 verliezen	38% 9 overwinningen · 15 verliezen	75% 18 overwinningen · 6 verliezen	50% 12 overwinningen · 12 verliezen	76	63%
02	Prestatiegegevens publiceren	42% 10 overwinningen · 14 verliezen	58% 14 overwinningen · 10 verliezen	71% 17 overwinningen · 7 verliezen	33% 8 overwinningen · 16 verliezen	54% 13 overwinningen · 11 verliezen	62	52%
03	De financieringsformule aanpassen	17% 4 overwinningen · 20 verliezen	29% 7 overwinningen · 17 verliezen	42% 10 overwinningen · 14 verliezen	42% 10 overwinningen · 14 verliezen	46% 11 overwinningen · 13 verliezen	42	35%

Uitleg van de scores

WEGING VAN CRITERIA — Het wegingspercentage van elk criterium staat in de tabelkop. Tenzij het bij het instellen is ingevuld, is de weging voor alle criteria gelijk.

PUNTEN — Het totaal aantal punten over alle criteria, ongewogen: een overwinning is 1 punt, een gelijkspel of een overgeslagen vergelijking een half punt, een verlies 0.

WINSTPERCENTAGE — De gewogen gemiddelde score per criterium, als percentage. Een overwinning telt als 1, een gelijkspel of een overgeslagen vergelijking telt als een half, een verlies telt als 0, en elke getoonde vergelijking telt mee in het totaal, ook de overgeslagen. Gemiddeld over de criteria met de ingestelde wegingen.

Wanneer het loont

Gebruik het nadat je een systeem in kaart hebt gebracht, zoals een toeleveringsketen, een zorgpad of een lokale economie, als je meerdere mogelijke ingrijppunten hebt en beperkte capaciteit om te handelen.

De valkuil is de meest zichtbare hefboom kiezen. Een doelstelling of een begrotingspost veranderen valt op; een regel of een informatiestroom veranderen doet vaak meer. Systemische impact en haalbaarheid apart vergelijken houdt beide in beeld.

Zo gebruik je het met een groep

Beschrijf elk hefboompunt als een specifieke verandering, zoals ‘wachttijden wekelijks publiceren’.
Spreek de gewichten af voor dit systeem en deze tijdshorizon.
Deelnemers vergelijken de hefboompunten twee aan twee op elk criterium. Deelnemers hebben geen account nodig om te antwoorden. Met drie tot zes opties blijft het behapbaar: met vijf opties en vijf criteria maakt iedereen 50 vergelijkingen.
Lees de totale ranking, daarna de ranking per criterium. Een punt met veel systemische impact en weinig politiek draagvlak heeft misschien bondgenoten nodig voordat je eraan kunt trekken.

Aan de slag