Werk prioriteren

Multi-Criteriaanalyse

Prioritiseer opties op basis van vijf criteria: Impact, Haalbaarheid, Kosteneffectiviteit, Rechtvaardigheid en Politiek draagvlak. De criteria kunnen worden gewijzigd, aangevuld en gewogen.

Beginnen

01Wat het is
02Voorbeeldresultaat
03Wanneer je het gebruikt
04Zo pak je het aan

Wat het framework is

Multicriteria-analyse (MCA) rangschikt opties die op meerdere punten tegelijk verschillen. Je beoordeelt elke optie op een handvol criteria, weegt de criteria naar belang en combineert de uitkomsten tot één ranking. Zo worden afwegingen expliciet in plaats van dat ze in iemands hoofd blijven.

Zo ziet het resultaat eruit

VOORBEELD

Welke vervoersprojecten moet de gemeente financieren?

Hoogst gerangschikt

Fietsnetwerk

Impact 92%

Haalbaarheid 63%

Kosteneffectiviteit 38%

Rechtvaardigheid 75%

Politiek draagvlak 50%

63%

Positie	Items	Impact 20%	Haalbaarheid 20%	Kosteneffectiviteit 20%	Rechtvaardigheid 20%	Politiek draagvlak 20%	Punten (ongewogen)	Winstpercentage (gewogen)
01	Fietsnetwerk	92% 22 overwinningen · 2 verliezen	63% 15 overwinningen · 9 verliezen	38% 9 overwinningen · 15 verliezen	75% 18 overwinningen · 6 verliezen	50% 12 overwinningen · 12 verliezen	76	63%
02	Vrije busbanen	42% 10 overwinningen · 14 verliezen	58% 14 overwinningen · 10 verliezen	71% 17 overwinningen · 7 verliezen	33% 8 overwinningen · 16 verliezen	54% 13 overwinningen · 11 verliezen	62	52%
03	P+R	17% 4 overwinningen · 20 verliezen	29% 7 overwinningen · 17 verliezen	42% 10 overwinningen · 14 verliezen	42% 10 overwinningen · 14 verliezen	46% 11 overwinningen · 13 verliezen	42	35%

Uitleg van de scores

WEGING VAN CRITERIA — Het wegingspercentage van elk criterium staat in de tabelkop. Tenzij het bij het instellen is ingevuld, is de weging voor alle criteria gelijk.

PUNTEN — Het totaal aantal punten over alle criteria, ongewogen: een overwinning is 1 punt, een gelijkspel of een overgeslagen vergelijking een half punt, een verlies 0.

WINSTPERCENTAGE — De gewogen gemiddelde score per criterium, als percentage. Een overwinning telt als 1, een gelijkspel of een overgeslagen vergelijking telt als een half, een verlies telt als 0, en elke getoonde vergelijking telt mee in het totaal, ook de overgeslagen. Gemiddeld over de criteria met de ingestelde wegingen.

Wanneer het loont

Gebruik het als geen optie op alles het beste is: de goedkoopste is de traagste, de snelste de riskantste. Typische toepassingen zijn het kiezen van locaties, projecten, investeringen of programma-ontwerpen. Voor leveranciers is het sjabloon leverancierskeuze dezelfde methode, ingericht voor die taak.

Let op drie valkuilen:

Overlappende criteria. ‘Kosten’ en ‘betaalbaarheid’ tellen hetzelfde twee keer.
Te veel criteria. Boven de zes doet elk criterium er niet meer toe.
Verborgen gewichten. Gewichten zijn waardeoordelen. Wie ze bepaalt, stuurt de uitkomst, dus leg vast wie dat was.

Zo gebruik je het met een groep

Bepaal de opties en drie tot zes criteria die niet overlappen. Het sjabloon begint met vijf; geef ze passende namen.
Spreek de gewichten af voordat iemand de opties beoordeelt.
Deelnemers vergelijken de opties per criterium twee aan twee. Deelnemers hebben geen account nodig om te antwoorden.
Lees de totale ranking, daarna de ranking per criterium. Vraag je af of de winnaar zou veranderen als het meest besproken criterium minder zwaar telde. Zo ja, dan hangt de beslissing aan dat gewicht, en verdient dat de discussie.

Aan de slag